Ik had nooit het carrièredoel om neurowetenschapper te worden en ik ben ook geen boekenliefhebber geweest, omdat mijn ADHD me er vaak van weerhield om ze uit te lezen. Terwijl mijn passie voor dit vakgebiedgroeide, kwam ik een paar neurowetenschappelijke boeken tegen die mijn kennis versterkten, mijn blik verbreedden en mij gezelschap gaven in de koude, donkere Nederlandse winter.
Mensen zijn gek op hokjes. Ze maken de wereld overzichtelijk, behapbaar: dit is zus, dat is zo. Zulke ordening is handig om gedachten te ordenen, knopen door te haken, en complexe kwesties aan te vliegen. Maar het kent ook een keerzijde. Zodra we de werkelijkheid te strak in vakjes persen, verliezen we nuance. De wereld is geen ruitjesschrift, maar een meerlaags canvas. Dat geldt ook voor de werking van ons brein.
Je scrolt door sociale media als je merkt dat je telefoon op 3% staat. Je hebt je oplader nodig. Nu! Dus, je staat op, loopt doelgericht naar de keuken, en… Blijf staan. Je staat midden in de kamer, staart naar de koelkast en vraagt je af waarom je daar überhaupt naar binnen bent gekomen. Wat doe ik hier?
Van het ontwerp van de autogordel tot aan de symptomen van een hartaanval: op allerlei plekken in de maatschappij dient de gemiddelde man als uitgangspunt voor onderzoek en ontwikkelingen. Gelukkig is er een inhaalslag gestart om ook anderen beter te representeren, zoals vrouwen. Hoe staan we ervoor in de neurowetenschap?
Stel je voor dat iemand €10 met je moet delen, maar €8 voor zichzelf houdt en je slechts €2 geeft. De meeste mensen zouden dat als oneerlijk zien. Stel je nu twee verschillende mensen voor die dit aanbod doen. Eén persoon is meestal gul. De ander staat bekend om zijn egoïstische gedrag. Hoewel ze allebei dezelfde split aanbieden, voelt het toch anders, nietwaar?
Je brein nam alles op, maar verloor later de toegangscode.
Je ziet een auto – wacht… het is niet zomaar een auto. Hij is rood, heeft een bepaalde vorm en rijdt snel. Je hoort de motor terwijl hij langs je raast. Misschien ruik je zelfs de uitlaatgassen. Je bijzondere brein kan al deze verschillende signalen samenbrengen tot één rode auto, maar hoe doet het dat?
Je loopt ‘s avonds laat naar huis en hebt het idee dat er iemand vlak achter je loopt, maar zodra je je omdraait, valt er niemand te bekennen. Dergelijke situaties kunnen je doen afvragen: hoe onderscheidt het brein waarheid van fantasie? Recent onderzoek oppert een verrassend simpele verklaring: het brein zou rekening houden met het “volume” van eigen signalen. Wanneer interne signaalstromen dermate “sterk” zijn, kunnen ze je bewustzijn tijdelijk wijs maken dat je gedachten de realiteit zijn.
Waarom is de één helemaal uitgeput na een drukke ruimte, terwijl een ander er niks van merkt? Waarom raakt de één diep ontroerd door een zielige film of vallen details meteen op, terwijl de ander nauwelijks iets opmerkt? Volgens onderzoekers heeft dit te maken met hoe ons brein zintuiglijke prikkels verwerkt, en kan het verklaard worden aan de hand van ‘predictive processing’ principes.
Wat als we aliens tegenkomen zonder neuronen en hersenen zoals wij die hebben? Hoe bepalen we dan hoe intelligent ze zijn? En hoe kunnen we, buiten de cognitieve wetenschap om, intelligentie definitie geven.