This post is also available in .
Eerlijkheid is meer dan alleen uitkomsten
We denken vaak dat eerlijkheid een eenvoudige morele regel is: eerlijke aanbiedingen zijn goed, en oneerlijke aanbiedingen zijn slecht. Maar het echte leven is ingewikkelder. Mensen beoordelen eerlijkheid niet op zichzelf; Ze kijken ook naar de situatie eromheen.
Hoe eerlijkheid wordt bestudeerd
Experimentele psychologen bestuderen vaak rechtvaardigheid met behulp van een eenvoudige economische taak genaamd het Ultimatumspel. In dit spel krijgt één speler (de ‘aanbieder’ genoemd) geld van de onderzoeker en mag hij beslissen hoe het tussen zichzelf en een tweede speler verdeeld wordt. De tweede speler (de ‘ontvanger’ genoemd) kan het aanbod van de aanbieder accepteren (als dat zo is, krijgen beide spelers betaald) of het afwijzen (als dat zo is, ontvangt geen van beide spelers iets).
Op het eerste gezicht lijkt dit een makkelijke beslissing: als ontvanger kun je elk aanbod accepteren en toch iets verdienen. Maar in de praktijk heeft onderzoek aangetoond dat mensen vaak aanbiedingen afwijzen die ze als oneerlijk beschouwen, ook al betekent dit dat ze niets ontvangen. Omdat het afwijzen van een aanbod betekent dat je geld opgeeft, gebruiken onderzoekers dit spel als maatstaf voor hoe mensen reageren op oneerlijkheid en hoe sterk ze hun idee van rechtvaardigheid boven hun eigen financiële winst stellen.
Als onderdeel van het Donders Institute CityLab-initiatief werd een versie van dit spel geplaatst in MuZIEum in Nijmegen. Meer dan 10.000 bezoekers, van jongvolwassenen tot senioren, namen deel aan het Ultimatum Game als ontvanger. Ze namen beslissingen over zowel egoïstische als genereuze aanbiedingen.
De resultaten waren duidelijk: genereuze aanbiedingen werden geaccepteerd en egoïstische aanbiedingen werden vaak afgewezen. Dit laat zien dat mensen gevoelig zijn voor oneerlijke behandeling.
Verwachtingen veranderen hoe we anderen beoordelen
Maar de meest interessante vondst? Mensen beoordeelden aanbiedingen niet alleen op het bedrag. Voordat een beslissing werd genomen, konden deelnemers ervoor kiezen te kijken hoe de voordrager zich tegenover anderen had gedragen. De meeste mensen grepen deze kans met beide handen aan en met deze blik op het gedrag van de aanbieder, verandert de keuze.
Wanneer een aanbieder vaak gul was geweest voor anderen, maar nu een egoïstisch aanbod deed, waren mensen eerder geneigd het af te wijzen. Maar wanneer een normaal gesproken egoïstische aanbieder hetzelfde aanbod deed, reageerde mensen minder heftig.
Dit suggereert dat eerlijkheid geen vaste morele regel is. Het hangt af van de context. Mensen vormen hun verwachtingen op basis van hoe anderen zich in het verleden hebben gedragen, en deze verwachtingen bepalen hoe eerlijk of oneerlijk een nieuw aanbod aanvoelt.
Alledaagse factoren die stilletjes onze beslissingen beïnvloeden
Deze studie vond niet plaats in een gecontroleerd laboratorium, maar in een openbare omgeving met een grote en diverse groep deelnemers. Dit hielp patronen aan het licht te brengen die laboratoriumexperimenten vaak over het hoofd zien.
Oudere volwassenen waren bijvoorbeeld eerder geneigd om aanbiedingen te accepteren, zelfs als die oneerlijk waren. Een andere interessante bevinding was dat de nieuwsgierigheid naar het verleden van de voorsteldrager per dag varieerde. Deelnemers die later op de dag het muZIEum bezochten, wilden eerder informatie over de voordrager opzoeken dan degenen die vroeg in de ochtend kwamen.
Deze patronen vertellen ons dat, hoewel rechtvaardigheidsoordelen robuust zijn, ze niet vaststaan. De manier waarop mensen sociale informatie opzoeken, en hun bereidheid om oneerlijkheid te accepteren, kan van persoon tot persoon en zelfs van uur tot uur veranderen.
Rechtvaardigheid gaat daarom niet alleen over hoe geld wordt verdeeld. Het gaat erom wie de verdeling doet, wat zij eerder hebben gedaan, en hoe wij de acties van anderen interpreteren.
Credits
Auteur: Sarah Vahed & Eirini Papazoglou
Buddy: Rick Arends
Vertaler: Lucas Geelen
About The Author
