This post is also available in .
Je brein voor de gek houden
Onderzoek in de neurowetenschap laat zien dat ons gevoel van ‘zelf’ minder vaststaat dan we denken. Het brein bouwt dit gevoel steeds opnieuw op met informatie uit ons lichaam en uit onze omgeving. Wat we zien, voelen en aanraken speelt daarbij een belangrijke rol.
Als deze signalen goed op elkaar aansluiten, kan het brein worden misleid. Daardoor kan iets dat eigenlijk niet bij je lichaam hoort toch zo gaan voelen.
Een bekend voorbeeld is de rubberen-hand-illusie. In dit experiment wordt de echte hand van een persoon uit het zicht gehouden. Voor de persoon ligt een realistische rubberen hand. Beide handen worden tegelijk op precies dezelfde manier aangeraakt.
De persoon weet dat de rubberen hand nep is. Toch begint het brein deze hand te zien als onderdeel van het lichaam. Als iemand plots met een hamer op de rubberen hand slaat, reageren veel mensen met een reflex. Ze trekken bijvoorbeeld hun hand terug, alsof hun eigen lichaam gevaar loopt.
Wanneer je brein de realiteit even vergeet
Dit experiment laat iets belangrijks zien. Het brein bepaalt niet alleen met kennis wat bij het lichaam hoort. In plaats daarvan vertrouwt het vooral op signalen uit verschillende zintuigen.
Als wat je ziet en wat je voelt tegelijk gebeurt, vertrouwt het brein die combinatie vaak meer dan wat je weet wat waarheid is. Zo kan iets dat duidelijk niet bij je hoort toch voelen alsof het een deel van jou is.
Van hand naar gezicht
Onderzoekers vroegen zich af wat er zou gebeuren als dit principe wordt toegepast op iets dat nog belangrijker is voor onze identiteit: het gezicht.
Bij zogenaamde enfacement-illusies kijken deelnemers naar een gezicht op een scherm. Tegelijkertijd wordt hun eigen gezicht aangeraakt in hetzelfde ritme. Na een tijdje krijgen sommige mensen het gevoel dat het gezicht op het scherm op een bepaalde manier hun eigen gezicht is.
Dit laat zien dat zelfs ons gevoel van gezichtsidentiteit kan veranderen door simpele zintuiglijke signalen. Met andere woorden, onder de juiste omstandigheden kun je even het gevoel hebben dat het gezicht van iemand anders van jou is.
Illusies en herinneringen
Recent onderzoek ging nog een stap verder. In plaats van een onbekend gezicht te laten zien, gebruikten onderzoekers foto’s van de deelnemers zelf, maar dan van toen ze jonger waren.
Wanneer aanraking en zicht precies tegelijk gebeurden, begonnen deelnemers hun jongere gezicht te ervaren als verbonden met hun huidige lichaam. Opvallend genoeg veranderde niet alleen hun waarneming. Sommige mensen konden ook herinneringen uit hun verleden duidelijker en met meer detail terughalen.
De resultaten laten zien dat herinneren niet alleen over opgeslagen informatie in het brein gaat. Ze kunnen ook afhangen van hoe we onszelf op dit moment ervaren. Door het gevoel van ‘zelf’ voorzichtig te veranderen, kan ook de toegang tot herinneringen veranderen.
Iets om over na te denken
Dit onderzoek staat nog in een vroege fase. Toch kan het in de toekomst helpen bij de behandeling van mensen met traumatische herinneringen.
Wat deze studies vooral laten zien, is dat het brein veel flexibeler is dan we vaak denken. Zelfs iets zo persoonlijks als ons eigen gezicht kan, onder de juiste omstandigheden, onderdeel worden van een illusie.
En dat roept een interessante vraag op: hoe stabiel is ons gevoel van ‘zelf’ eigenlijk?
Credits
Auteur: Rick Arends
Buddy: Dirk-Jan Melssen
Vertaling: Rick Arends
About The Author
