This post is also available in Engels .
Het is Ramadan: de jaarlijkse vastenmaand waarin moslims niet eten tussen zonsopgang en zonsondergang. Alleen eten tussen bepaalde tijden—en dus ook een wat langere tijd helemaal niet eten—noemen we intermitterend vasten; vooral bekend onder de Engelse benaming intermittent fasting. Eigenlijk vasten we iedere nacht als we slapen en dus niks eten. Maar sommigen willen – los van de Ramadan – nog langer vasten, door bijvoorbeeld vroeg op de avond al niks meer te eten of door de volgende dag pas ’s middags te ‘ontbijten’. Ze eten dan op een dag alleen tijdens een periode van zo’n acht uur en vasten dus zestien uur. Deze vorm van intermitterend vasten heet ’time-restricted feeding’ en lijkt een beetje op de Ramadan, maar dan met andere tijden waarop je mag eten. Intermittent fasting is recent erg populair geworden als methode om af te vallen en er is al veel onderzoek naar gedaan. Daarom eerst wat meer over deze nieuwe dieettrend, voordat we een vergelijking maken met de Ramadan.
Intermittent fasting blijkt inderdaad effectief te zijn om gewicht te verliezen, vooral bij mensen met (pre)diabetes type 2. Naast gewichtsverlies zagen zij ook een daling in hun glucose- en cholesterolniveaus. Intermittent fasting lijkt zelfs effectiever voor gewichtsverlies dan een caloriearm dieet waarbij je de hele dag mag eten. Vergelijkbare resultaten van intermittent fasting zijn gevonden bij 40-plussers met obesitas die verder gezond waren.
Maar is vasten ook goed voor je denkvermogen, je cognitie? Vergelijken we meerdere studies over intermittent fasting met elkaar, dan zien we positieve effecten op cognitieve functies, bijvoorbeeld bij ouderen met milde cognitieve beperkingen – maar deze effecten zijn vergelijkbaar met die van een caloriearm dieet. Dit onderzoek laat zien dat gewichtsverlies je mentale capaciteiten kan verbeteren, of je nu kiest voor intermittent fasting of gewoon minder eet gedurende de dag. Andere studies tonen echter aan dat mensen juist slechter presteren op cognitieve taken na een vastenperiode, vooral bij taken die executieve functies meten. Dat zijn mentale vermogens die het mogelijk maken om ons gedrag en aandacht te reguleren en te controleren.
Het verschil lijkt te zitten in de korte- en langetermijneffecten van vasten. Op de lange termijn kan het gunstig uitpakken voor je geheugen en concentratie, omdat je gewicht kan verliezen met een langere tijd achter elkaar niet eten op een dag. De Ramadan duurt echter maar een maand en de meeste wetenschappelijke studies naar intermittent fasting onderzoeken een periode van minstens acht weken.
Ook lijkt de timing van het vasten op een dag belangrijk. Intermittent fasting studies laten zien dat als je bijvoorbeeld het ontbijt overslaat en zestien uur vast tussen 21:00 uur en 13:00 uur een ander effect geeft dan wanneer je vanaf de vroege avond niets meer eet en vast tussen 17:00 uur en 9:00 uur. Deze laatste variant sluit beter aan bij je eigen circadiaanse ritme, oftewel je biologische klok, waarbij je stopt met eten als het donker is en je dag begint met een ontbijt. Alleen deze manier van vasten verlaagt bij mensen met overgewicht of obesitas de bloedglucose-niveaus, terwijl het overslaan van het ontbijt en later eten op de avond dat effect niet heeft. Bij de Ramadan wordt nu juist alleen in het donker gegeten, wat ontregelend kan werken voor de biologische klok. Daarom hebben mensen die in ploegendienst werken ook een hoger risico op obesitas en diabetes type 2. In die ene maand van de Ramadan zal dat echter zo’n vaart niet lopen.
Het ontbijt overslaan is bovendien niet goed voor de schoolprestaties van de jeugd. Een goed ontbijt – met langzame koolhydraten (volkoren granen bijvoorbeeld) en eiwitten in plaats van alleen snelle suikers – is belangrijk voor het onthouden van informatie en zorgt voor een verbeterde aandachtsspanne. De zonsopgang is nu rond 07:45 uur, dus dat ontbijt moet voor die tijd nog wel lukken. De (kleine) studies die zijn gedaan naar cognitieve prestaties tijdens de Ramadan laten dan ook zien dat cognitief functioneren beter was in de ochtend, maar slechter werd aan het einde van de middag. Hierbij speelt natuurlijk mee dat er ook niet gedronken mag worden en dat de slaap meestal korter is tijdens de Ramadan. Eén onderzoek laat zien dat je cognitie niet hoeft te lijden onder de Ramadan als je fysiek actief blijft.
Dagelijks een wat langere tijd vasten hoeft dus niet verkeerd te zijn voor de lijn, maar of het ook goed is voor je brein is nog niet helemaal duidelijk en hangt waarschijnlijk af van hoe lang en wanneer je precies vast op een dag. Het doel van de vastenmaand Ramadan is natuurlijk ook niet het voeden van je brein, maar het voeden van je ziel om dichter bij Allah te komen en je daarnaast ook te leren verplaatsen in mensen die het moeilijker hebben. Succes allemaal!
Dit stuk is een aangepaste versie van een sectie uit:
Esther Aarts. Waarom we een zak chips altijd in één keer leegeten. Borgerhoff & Lamberigts (2024).
Redactie door Lucas Geelen
Engelse Vertaling door Helena Olraun
Afbeelding van Abdullah Arif via Unsplash
Extra bronnen:
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22375233/ Effects of fasting during ramadan month on cognitive function in muslim athletes
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31109004/ Sleep Patterns, Alertness, Dietary Intake, Muscle Soreness, Fatigue, and Mental Stress Recorded before, during and after Ramadan Observance
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36438750/ Time-restricted feeding and cognitive function in sedentary and physically active elderly individuals: Ramadan diurnal intermittent fasting as a model
About The Author
