This post is also available in .
Een intense wereld
Hoogsensitiviteit, of ‘Sensory Processing Sensitivity (SPS)’, is een persoonlijke eigenschap die ongeveer één op de vijf mensen heeft. Het uit zich doorgaans in een overgevoeligheid voor subtiele prikkels, diepere sensorische verwerking, intense emoties en empathie, maar ook in snellere overprikkeling.
Onderzoek naar hoogsensitiviteit is de afgelopen jaren verdriedubbeld, maar onze kennis over onderliggende mechanismen nog niet. Toch biedt een recent artikel in Trends in Cognitive Sciences een veelbelovend theoretisch perspectief, geïnspireerd door ideëen over het voorspellende brein, ofwel het ‘predictive processing framework’. Hieronder wordt uitgelegd waarom hun voorstel zoveel SPS kenmerken kan verklaren.
Het brein als slimme voorspeller
Heb je wel eens dat je schrikt van een onverwacht geluid, of aanvoelt dat iemand iets gaat zeggen voordat het gebeurt? Dat komt omdat je brein constant voorspelt wat er gaat gebeuren. Volgens het predictive processing-model werkt je brein als een slimme voorspeller: het schat continu in wat je gaat zien, horen, voelen, ruiken of proeven.
Aan de hand van patronen in zintuiglijke informatie bouwt het een interne “kaart” van de wereld om prikkels te kunnen ordenen en filteren.
Als je voorspelling niet klopt, bijvoorbeeld wanneer je rekende op nóg een traptrede, of je plak kokosbrood geitenkaas bleek te zijn, dan ontstaat er een voorspellingsfout: een verschil tussen verwachting en werkelijkheid. Juist die fout helpt het brein zijn interne kaart bij te stellen.
De werkelijkheid en onze verwachtingen daarvan komen uit twee richtingen. Zintuiglijke prikkels komen van buitenaf; dit noemen we bottom-up. Verwachtingen die van binnenuit komen, noemen we top-down.
Je brein kan deze twee soorten signalen meer of minder belangrijk maken. Het kan als het ware de “volumeknop” van beide aanpassen. Hierbij is het belangrijk hoe die twee knoppen op elkaar staan afgesteld.
Zo is er de populaire hypothese dat schizofrenie en hallucinaties te maken hebben met een grote weging van top-down signalen. De top-down “knop” staat dan te hoog, waardoor de signalen van buitenaf anders worden ervaren.
Bij SPS is het idee juist dat de bottom-up “knop” hoger staat. Daardoor is het brein gevoeliger voor fouten in voorspellingen, terwijl andermans brein daar minder kritisch in is.
Volumeknop op maximaal
Bij mensen die hoogsensitief zijn, staat de “volumeknop” voor bottom-up signalen hoger afgesteld. Subtiele prikkels dringen dan dieper je brein binnen. Daardoor voelen emoties intenser en duren ze langer, analyseer je situaties uitgebreider en leg je sneller verbanden.
Doordat sociale signalen “zwaarder’’ wegen, herkennen hoogsensitieve mensen emoties van anderen sneller en stemmen ze meer daarop af, wat hun empathie verklaart. Maar dit alles kost wel veel energie.
Die constante stroom van prikkels kan vermoeiend zijn. Vooral in drukke of chaotische omgevingen. Dit kan leiden tot angst, onzekerheid en een lagere kwaliteit van leven. Maar precies doordat die hogere bottom-up “volumeknop” alles versterkt, komen ook positieve prikkels, zoals muziek, kunst of sociale verbondenheid, sterker binnen. Dat kan juist leiden tot meer creativiteit, empathie, gevoel voor nuance en ethiek.
Eén mechanisme, twee kanten
Hoogsensitief zijn betekent dus misschien dat je brein de bottom-up “knop” harder heeft staan dan de top-down “knop”, waardoor het gevoeliger is voor ruis, maar ook toegang behoudt tot informatie die anderen wegfilteren.
Het ‘predictive processing framework’ biedt een mogelijke verklaring: het verklaart zowel de gevoeligheid als de kracht vanuit één onderliggend neuraal principe. Dit inzicht kan mogelijk bijdragen aan gerichte ondersteuning, overprikkeling helpen voorkomen en de unieke sterktes beter benutten.
Misschien is het brein van hoogsensitieve mensen dus niet simpelweg overgevoelig, maar staat het gewoon anders afgesteld.
Credits
Auteur: Floor Ariaans
Buddy: Rick Arends
Vertaling: Rick Arends
About The Author
