This post is also available in Engels .
Werd je als kind weleens gekieteld? Vond je dat toen een prettig gevoel? Door wie liet je je kietelen en wie zou je zelf graag eens te grazen willen nemen? Heb je wel eens geprobeerd jezelf te kietelen? Kietelen is voor de meesten van ons een bekend concept, maar toch begrijpt de wetenschap er nog opvallend weinig van. In een recent gepubliceerd artikel van Konstantina Kilteni, vanuit het Donders en Karolinska Instituut, wordt beschreven wat er momenteel bekend is en wat er nog te ontdekken valt binnen deze onderbelichte hoek van de neurowetenschap.
Wat is kietelen?
De definitie van een kietel is heel lang onduidelijk geweest en onderwerp van verhitte discussie. Tegenwoordig is er wat meer duidelijkheid en maakt men onderscheid tussen twee soorten kietel-sensaties. De eerste, knismesis, betekent zoiets als “jeukkriebel”, ofwel een vederzachte streel waardoor je intens wilt krabben. Je herkent dit allicht van kappersbezoekjes, waarbij je vastgeketend onder een schort, oog-in-oog met jezelf in de spiegel, mentaal het gevecht aangaat met de krabdrang die losse haartjes veroorzaken. Het tweede type heet gargalesis, het gevoel wat wij doorgaans “kietelen” noemen. Het wordt niet veroorzaakt door lichte aanrakingen, maar door meer specifieke, intense prikkels die ons laten lachen en bewegen, of zelfs aan kunnen zetten tot een fight-or-flight-reactie wanneer gericht op de oksel of voetzool. Knismesis dient vermoedelijk als een evolutionair afweermechanisme om mogelijk malafide insecten op je huid te detecteren, maar welk doel gargalesis dient blijft een raadsel—en daardoor reuze interessant. Ter illustratie belichten we drie fascinerende fenomenen ervan.
Fenomeen 1: Niet elk lichaamsdeel is even kietelig
Oksels en voetzolen zijn zoals genoemd twee extreem notoire kietelzones. Andere gevaarlijke gebieden zijn je nek, je flanken (romp-zijde tussen rib en heup), je buik en liezen. Gek genoeg weten wetenschappers niet goed waarom. Wél is er natuurlijk een hoop gesuggereerd: dat deze gebieden gevoelig zijn voor pijn, kwetsbaar bij fysieke dreiging, bijdragen aan seksuele prikkels, of simpelweg tast signalen anders verwerken dan bijvoorbeeld je elleboog of kruin. Toch kunnen ze allemaal het karakteristieke patroon van onze zogeheten “kietelkaart” niet volledig verklaren.
Fenomeen 2: Van buiten lach je, van binnen niet
Als je iemand ziet lachen, denk je doorgaans dat diegene plezier heeft—totdat het plots omslaat in irritatie of zelfs huilen. Dit is een bekende verwarring in kietelsituaties, omdat we lachen zo sterk met positieve ervaringen associëren. In de praktijk ervaren we een kieteling eerder negatief; het werd in de Tweede Wereldoorlog zelfs ingezet als martelmethode. Wetenschappers zien het lachen bij kietelen als een soort primitieve, reflexmatig reactie, zoals huilen van gesneden uien vanwege het gas dat in je oog komt—en niet vanwege je empathie voor bolgewassen.
Fenomeen 3: Je kan jezelf niet kietelen
Uit de neurowetenschap blijkt dat het brein anders reageert op tastprikkels die je zelf veroorzaakt dan wanneer iemand anders dat doet. Vermoedelijk onderdrukt je zenuwstelsel het kietelgevoel wanneer je jezelf aanraakt, om overstimulatie te voorkomen. Hierdoor ervaar je exact dezelfde fysieke prikkel totaal anders, waarschijnlijk omdat je brein precies weet waar en hoe er geprikkeld zal worden—je hebt het immers zelf bedacht. Dit soort integratie van een bedachte stimulatie en de daarop aansluitende ervaring heeft te maken met hoe je brein met zichzelf communiceert. Als dit soort communicatiekanalen verstoord zijn, zoals bij schizofrenie, zie je soms dat mensen zichzelf wél kunnen kietelen, omdat hun kietelplan niet wordt gerelateerd aan de kietelervaring.
Kietelonderzoek: Een veelbelovende wetenschap
Er is nog niet enorm veel data verzameld over kietelen, deels omdat proefpersonen bij hersenscans stil moeten liggen, wat met kietelen lastig gaat. Onderzoekers werken hard aan mogelijke experimenten en methoden om hier verandering in te brengen, en dat is maar goed ook. Kietelen is namelijk allesbehalve triviaal; het is een universeel fenomeen en kan ons veel leren over hoe het zenuwstelsel met tast omgaat, hoe het brein de wereld anticipeert, hoe we onszelf van anderen onderscheiden, en hoe emotionele reacties zich verhouden tot onderliggende emoties.
Auteur: Xuanwei
Buddy: Amir
Editor: Dirk-Jan
Vertaler: Wieger
Editor vertaling: Lucas
Afbeelding: Gabe Pierce
About The Author
